Title: Petri grammatici et Pauli Diaconi Aenigmata
Author: fs

Aen. Bern. 63. de uino
        Pulchrior me nullus uersatur in poculis umquam,
	Ast ego primatum in omnibus teneo solus,
	Viribus atque meis possum decipere multos;
	Leges atque iura per me uirtutes amittunt.
5	Vario me, si quis hauri<re> uoluerit usu,
	Stupebit ingenti mea percussus uirtute. 

Petrus Pisanus
	carmina, 13 Dümmler – 21 Neff

	Paule, sub umbroso misisti tramite uersus,
	Quos pietas nostri suscepit culminis apte;
	In quibus exultans calamo te ludere posse
	Dixisti, quoniam nostro es susceptus honore.
5	Triste sub ardenti laetatur pectore uiscus,
	Iamque cauo mollis resonat tua lingua palato,
	Et patris egregiis sublimas cantibus agrum,
	Cum genitore pio, qui caeli regnat in arce,
	Quod te post tenebras fecit cognoscere lumen.
10	Nos tibi pro tali dicamus carmine grates,
        Quo pro me summum precibus pulsare tonantem
	Sat tibi cura fuit, tetro merore relicto.
	Sed causas mentis clausisti fronte sepulchro
	Demissa tres, de quibus haut responsa dedisti:
15	Si cupis ingenti ferri tu pondere frangi,
	Carceris aut saeuo fessus recubare sub antro,
	Aut si pompiferi Sigifrit perpendere uultum,
	Impia pestiferi nunc regni sceptra tenentis,
	Vt ualeas illum sacro perfundere fonte,
20	Vis, qui te cernens uita spoliabit et arte.
	De his responsum ne cesses mittere nobis:
	"Tange caput, suspecta manus percurrat ad aurem;
	Altera iam tenerum festinet tangere uentrem,
	Necnon per ternos consurgat littera ramos".

Petrus Pisanus
	carmina, 15 / 17
	Lumine purpureo dum sol perfunderet arua,
	Iam radiis medium caeli transcenderat axem,
	Populea et fessus pastor recubabat in umbra,
	Cingebatque sopor homines fuluosque leones,
5	Et lapidum solito sat iure silentia montes
	Stringebant, pelagique grauis cessauerat ira:
	Extemplo iuuenem prospexi corpore pulchro,
	De cuius niueae florebant barbula guttae,
	Respectu placitum, sensu, pietate, loquella,
10	Ingenio cunctos superantem nomine summo.
	Hac me subridens uoluit palpare sagitta:
	"Iam noua uentifero surgunt miracula mundo,
      Quae penitus priscis fuerant abscondita saeclis.
	E quibus est unum, quod, te dicente poeta,
15	In nostris uisum subito pandatur ocellis:
	Dat genitor genito quod se non sentit habere,
Nec quemquam [quaquam Traube, Neff] in genitore potes cognoscere, lector,
	Quod praebuit firmo nascente pectore proli.
	Verborum sapiens, animo scrutare secretum,
20	Vt possit dictis media resonare caterua.
	Quod si conspicua fuerit nec luce repertum,
	Poplite curuato nunc disce, docente magistro".
Mens mea mox torpens proprias restrinxit habenas,
	Audituque pauens mansit stupefacta, misella.
25	Non potuere mei quod parui forte lacerti,
	Tu poteris magna fulgens in monte lucerna.
	Sit tibi libripotens, soluendi maxima cura,
	Fortia qui dudum potuisti soluere uincla.
	Dentibus egregium tu desine rodere fratrem,
30	Iratus regis qui numquam cernitur aula.
Summa salus homini est, si non percusserit ausu
Conseruum inlicito domini sub lege manentem.
	Iam niuei dentes mentis seruentur in horto
	Atque oculis uestris monstretur dactilus unus.
35 Tange supercilium, poteris cognoscere uerbum,
	Caelorum regnum deuoto pectore seruat,
	Et ternis uirgis pinnae scribatur imago.
	Omnipotens Karolum felicia sceptra regentem,
Qui caelum astriferum terram pontumque creauit,
40	Litora spumiferi pelagi qui terminat undis,
	Angelicum castis quem laudat uocibus agmen,
	Aeterna miseros qui flamma perdit in ignis,
	Et meritis pietate fouet sine fine beatos,
	Intentis precibus sanctis conseruet in aeuum,
45 Qui nostram dapibus nutrit reficitque senectam. 

	Paulus Diaconus carmina, 16 /20
Iam puto neruosis religata problemmata uinclis
	  Discussi digiti suspicione mei.
	Dentes iam niuei mentis condantur in horto,
	   Doctrina est simplex, quaestio nulla quidem.
5	Mordaces mandas tegat ut patientia sensus:
	     "Desine" si dicam, dactilus unus erit.
Tange supercilium monitus non esse superbum,
	     Pestis in hospitio non manet ista meo.
	Visere deiectam non uult elatio mentem:
10	  Inclytus atque potens, quod mones ipse caue.
	Ponatur tribrachis, hinc trocheus unus et alter,
	     Nec fugiat mentem, quae sua tecta uehit.
Tange solum, fumescat, adussit limpha niualis:
	     Pandenti abstrusum cymbia munus erit.

Paulus 17 / 18 
10 Mane nouo ad uestras quoniam properauimus aedes
	Et spatiis pene est iam lux reuoluta diurnis,
	Non siuit breuitas aut digne opponere peltam
	Missilibus, contra spatiose aut ludere telis.
	Crastina conspicuo cum lux fulgebit Eoo,
15	Tinxerit et tremulos Titania purpura fluctus,
	Errabitque uagis late rubor aureus undis,
	Cuncta et ridebunt Phoebo radiante per orbem:
	Excipiet tenues arcu pellente sagittas,
	Qui carum ut hostem iaculis confixit acutis.
20	Miror, qua numeri textum non contigit arte,
	Extremo nostrum tenuit quod limine carmen.
	Ardua, diuino nitido quae fulges in horto,
Cedre, uale et celsos pertinge cacumine nimbos;
Tu quoque cum fructu, felix cyparisse, per aeuum.

Paulus Diaconus
	carmina, 18 / 19 

Candidolum bifido proscissum uomere campum
	Visu et restrictas adii lustrante per occas.
	O nimium felix, conscendens igneus axem
	Perfundit radiis cuius florentia rura
5	Cynthius et nebulas ardenti uertice frenans
	Gliscere dat fructus tempestatesque serenans.
	Illum delectat dulci resonare camena,
Condere et altisonum gracili sub arundine carmen.
	Infelix ille est, tetris cui nubibus aether
10	Inminet, et miseros discursat grando per agros,
	Subruiturque domus, gelida perflante procella.
	Non libet hunc talem calamos inflare labello,
	Sed potius pronum male singultantia uerba
	Edere et ubertim perfundere gramina fletu.
15	O mihi si iuuenis, quem tecum ludere narras,
	Cuius uix palmas et odoras pandere lauros
	Minciades poterat seu Zmyrnae rure creatus,
	Tangere colla pedem dignatus uellet et esset!
	Non tam dissimilis set ut est tua causa duobus,
20	Aspicies tereti me pangere carmina uersu,
	Replere et densas suaui modolamine siluas:
Huius et hoc ipsum est tenui quod canto susurro.
	Postquam me proprii perfudit lumine uultus.
	Elicuit muti quascumque e gutture uoces,
25	Cuius adhuc fidens de spe sustollor herili.
Spes sacra regna poli tribuit, spes omnia confert,
	Mortuus est quisquis de spe titubando tepescit
	Ergo age, perplexos forti religamine nodos
	Pandere multimoda nitar ratione per auras.
30	Vnus non genitor quod se non sentit habere,
	Nam mas femineum dat prolis corpore sexum,
Proditur androgeno nonnunquam sexus uterque.
	Hic sine luminibus lumen dat, naribus ille,
Seu pedibus manibusque carens seu parte resecti
35	Qualibet integrum generat sine labe puellum.
	Saepe pecus mutilum bruto dat cornua nato
	Sic patre curtato cauditus gignitur agnus.
	Praeterea et rerum species diuersa per orbem
	Ex se nascenti tribuit quod non habet ipsa,
Hoc mare, hoc tellus, concae quoque saepe frequentant.
	Actenus incassum certans si forte cucurri,
	Cum pietate doce flexum: sum scire paratus.
Vatibus antiquis parua haec dissolue non inpar:
"Dic", rogo, "quis genitor cunctis det pectus in orbe,
45	Seu uirtute carens ingenti robore natum
	Procreat egregium, nullus cui sistere contra
Preualeat mundique simul quem regna pauiscant." [Traube : Kiesel-Feuer]

Alcuinus
	carmina, 5

	Bestia nam subito nostras subrepserat aedes,
	In qua imago fuit capitum miranda duorum;
	Quae maxilla tamen pariter coniunxerat una.
	Bis ternis decies sed dentibus horruit illa.
5	Esca fuit crescens illis de corpore uiuo,
	Nec caro, nec fruges. Fructus nec uina bibentum
	Dentibus edebat; patulo non tabuit ore.
	Scis, Damoeta meus, quae sit haec bestia talis? 

Alcuinus carmina, 63

	1. [malum-mulam]
Causa necis fueram, tamen et nil nuncupor esse,
	Ordine quisque legat recto me, comedet et me.
	Me super ille equitet, transuerso qui legat ore.

	2. virtus-tus-vir-virus
	Sex mihi litterulae sunt et praeclara potestas;
	Disrumpis nomen medio de tramite totum,
Pars colet una deum, hominem pars altera signat;
	Littera tollatur, faciet mox quarta uenenum.

	3. sanus-anus-sus
	Est uir iam totus canuto uertice sanus,
	Matrona effectus prima pereunte figura,
	Post primam binae pereunt, erit horrida scrofa.

	4. magnus-agnus-manus-magus-mus-anus
	Presbyter integro celebrauit nomine missam.
	Littera tollatur, praestat conuiuia paschae.
	Atque minister erit, tollatur tertia, mensae;
	Quartaque tollatur, miscet mala uerba uenenis.
5	Fur erit, addatur extremis prima duabus.
	Tertia cum prima tollatur littera, mirum
	Decrepita adcurrit nixa dolabra per aedes.

	5. est-non-meum-tuum-ego-tu
	Tu qui pergis iter per celsa palatia, lector,
Dic duo, quae moueant totas monosyllaba lites,
Dic duo, quae sanctam rumpunt pronomina pacem,
Dic duo, quae faciunt pronomina nomina cunctis.
Omnia dic, quae sunt uerbi, quae syllaba signet,
Qualiter et tecum loquitur, qui non fuit umquam.
Haec lege, solue cito, aut taurum persolue poetae. 

carmina, 64

	1.
	Si mea dona tibi cupias, nimbose uiator,
	     Da prior ecce tua, sic tibi prende mea.
	Est mihi uenter edax, calido qui pascitur igne,
	     Vertice sub quadro fumidus exit odor.
5Ad me mox hospes gelido fugit imbre Decembri,
	     A me qui Augusto florida in arua fugit.

	2.
En, ego pulcra foras sum, sed magis utilis intus,
	Est calidus uenter, feritur dum frigore uertex.
Auidus hospes amat gelidae me tempore brumae,
	     Qui calida aestate spernit adesse mihi.
5Os in uentre mihi est, quadrato in gutture nares,
	     Qui spirat fumum, dum calet ille foco. 

OPUSCULUM QUINTUM. PIPPINI REGALIS ET NOBILISSIMI JUVENIS DISPUTATIO CUM ALBINO SCHOLASTICO.. 
[Col.0975C] 
Cl. Quercetanus Disputationem quae sequitur edidit juxta exemplar impressum Hamburgi anno 1615. In codice ms. Salisburgensi 900 annorum eadem Disputatio exstat media inter epistolas et carmina Alcuini, absque tamen auctoris nomine; e quo lectiones variantes adnotavimus.
Pippinus. Quid est littera?---Albinus. Custos historiae.
P. Quid est verbum?---A. Proditor animi.
P. Quis generat verbum?---A. Lingua.
P. Quid est lingua?---A. Flagellum aeris.
P. Quid est aer?---A. Custodia vitae.
P. Quid est vita?---A. Beatorum laetitia, miserorum moestitia, exspectatio mortis.
P. Quid est mors?---A. Inevitabilis eventus, incerta peregrinatio, lacrymae viventium, testamenti firmamentum, latro hominis.
P. Quid est homo?---A. Mancipium mortis, transiens viator, loci hospes.
P. Cui similis est homo?---A. Pomo.
P. Quomodo positus est homo?---A. Ut lucerna in vento.
P. Ubi est positus?---A. Intra sex parietes.
P. Quos?---A. Supra, subtus; ante, retro; dextra laevaque.
P. Quot modis variabilis est?---A. Sex.
P. Quibus?---A. Esurie et saturitate; requie et labore; vigiliis et somno.
[Col.0976C] P. Quid est somnus?---A. Mortis imago.
P. Quid est libertas hominis?---A. Innocentia.
P. Quid est caput?---A. Culmen corporis.
P. Quid est corpus?---A. Domicilium animae.
P. Quid sunt comae?---A. Vestes capitis.
P. Quid est barba?---A. Sexus discretio, honor aetatis.
P. Quid est cerebrum?---A. Servator memoriae.
P. Quid sunt oculi?---A. Duces corporis, vasa luminis, animi indices.
P. Quid sunt nares?---A. Adductio odorum.
P. Quid sunt aures?---A. Collatores sonorum.
P. Quid est frons?---A. Imago animi.
P. Quid est os?---A. Nutritor corporis.
P. Quid sunt dentes?---A. Mola [Ms., Molae] [Col.0976D] morsorum.
P. Quid sunt labia?---A. Valvae oris.
P. Quid est gula?---A. Devorator cibi.
P. Quid manus?---A. Operarii corporis.
P. Quid sunt digiti?---A. Chordarum plectra.
P. Quid est pulmo?---A. Servator aeris.
P. Quid est cor?---A. Receptaculum vitae.
P. Quid est jecur?---A. Custodia caloris.
P. Quid est fel?---A. Suscitatio iracundiae.
P. Quid est splenis?---A. Risus et laetitiae capax.
P. Quid est stomachus?---A. Ciborum coctor [Ms., coquator].
P. Quid est venter?---A. Custos fragilium.
[Col.0977A] P. Quid sunt ossa?---A. Fortitudo corporis.
P. Quid sunt coxae?---A. Epistylia columnarum.
P. Quid sunt crura?---A. Columnae corporis.
P. Quid sunt pedes?---A. Mobile fundamentum.
P. Quid est sanguis?---A. Humor venarum, vitae alimentum.
P. Quid sunt venae?---A. Fontes carnis.
P. Quid est coelum?---A. Sphaera volubilis, [culmen immensum].
P. Quid est lux?---A. Facies omnium rerum.
P. Quid est dies!---A. Incitamentum laboris.
P. Quid est sol?---A. Splendor orbis, coeli pulchritudo, naturae gratia, honor diei, horarum distributor.
P. Quid est luna?---A. Oculus noctis, roris larga, [Col.0977B] praesaga tempestatum.
P. Quid sunt stellae?---A. Pictura culminis, nautarum gubernatores, noctis decor.
P. Quid est pluvia?---A. Conceptio terrae, frugum genitrix.
P. Quid est nebula?---A. Nox in die, labor oculorum.
P. Quid est ventus?---A. Aeris perturbatio, mobilitas aquarum, siccitas terrae.
P. Quid est terra?---A. Mater crescentium, nutrix viventium, cellarium vitae, devoratrix omnium.
P. Quid est mare?---A. Audaciae via [Ms., audacia vitae], limes terrae, divisor regionum, hospitium fluviorum, fons imbrium, refugium in periculis, gratia in voluptatibus.
[Col.0977C] P. Quid sunt flumina?---A. Cursus indeficiens, refectio solis, irrigatio terrae.
P. Quid est aqua?---A. Subsidium vitae, ablutio sordium.
P. Quid est ignis?---A. Calor nimius, fotus nascentium, maturitas frugum.
P. Quid est frigus?---A. Febricitas membrorum.
P. Quid est gelu?---A. Persecutio herbarum, perditio [Ms., persecutor. . . perditor] foliorum, vinculum terrae, fons aquarum.
P. Quid est nix?---A. Aqua sicca.
P. Quid est hiems?---A. Aestatis exsul.
P. Quid est ver?---A. Pictor terrae.
P. Quid est aestas?---A. Revestio terrae, maturitio [Col.0977D] frugum.
P. Quid est autumnus?---A. Horreum anni.
P. Quid est annus?---A. Quadriga mundi.
P. Quis ducit [eam?]---A. Nox et dies, frigus et calor.
P. Quis est auriga ejus?---A. Sol et luna.
P. Quot habet palatia?---A. Duodecim.
P. Qui sunt praetores palatiorum?---A. Aries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libra, Scorpius, Arcitenens [Ms., Sagittarius], Capricornus, Aquarius, Pisces.
P. Quot dies habitat [Ms., habitant] in unoquoque palatio?---A. Sol XXX [dies et decem semis] horas ^[a 

Luna duos dies et octo horas, et bisse unius horae.
P. Magister, timeo altum ire.---A. Quis te duxit in altum.
P. Curiositas.---A. Si times, descendam [Ms., descendamus]. Sequar quocunque ieris.
P. Si scirem quid esset navis, praepararem tibi, ut venires ad me.---A. Navis est domus erratica, ubilibet hospitium, viator sine vestigiis, vicina [Ms., vicinus] arenae.
P. Quid est arena?---A. Murus terrae.
P. Quid est herba?---A. Vestis terrae.
P. Quid sunt olera?---A. Amici medicorum, laus coquorum.
P. Quid est, quod amara dulcia facit?---A. Fames.
[Col.0978B] P. Quid est, quod hominem non lassum facit?---A. Lucrum.
354 P. Quid est vigilanti somnus?---A. Spes.
P. Quid est spes?---A. Refrigerium laboris, [dubius eventus].
P. Quid est amicitia?---A. Aequalitas amicorum [Ms., animorum].
P. Quid est fides!---A. Ignotae rei et mirandae certitudo.
P. Quid est mirum?---A. Nuper vidi hominem stantem, mortuum ambulantem [Ms., molientem ambulantem], qui nunquam fuit.
P. Quomodo potest esse, pande mihi?---A. Imago in aqua.
[Col.0978C] P. Cur hoc non intellexi per me, dum toties vidi [hunc ipsum hominem]?---A. Quia bonae indolis es juvenis et naturalis ingenii, proponam tibi quaedam alia mira; tenta, si per teipsum possis conjicere illa.
P. Faciam [Ms., faciemus]; tamen ita, si secus, quam est, dicam, corrigas me.---A. Faciam, ut vis. Quidam ignotus mecum sine lingua et voce locutus est, qui nunquam ante fuit, nec postea erit; et quem non audiebam, nec novi.
P. Somnium te [forte] fatigavit magister?---A. Etiam, fili. Audi et aliud: Vidi mortuos generare vivum, et aura vivi consumpti sunt mortui.
P. De fricatione arborum ignis natus est, consumens [arbores].---A. Verum est. Audivi mortuos [Col.0978D] multa loquentes.
P. Nunquam bene, nisi suspendantur in aere.---A. Vere. Vidi ignem inexstinctum pausare in aqua.
P. Silicem [in aqua significare vis, reor].---A. Ut reris, sic est. Vidi mortuum sedentem super vivum, et in risu mortui mortuus est vivus [Ms., moritur vivus].
P. Hoc coci [Ms., coqui] nostri norunt.---A. [norunt]. Sed pone digitum super os, ne pueri hoc audiant, quid sit. Fui in venatione cum aliis, in qua si quid cepimus, nihil nobiscum portavimus; quem non potuimus capere, domum portavimus nobiscum.
[Col.0979A] P. Rusticorum est haec venatio.---A. est. Vidi quemdam natum, antequam esset conceptus.
P. Vidisti, et forte manducasti.---A. Manducavi. Quid [Ms., Quis] est, qui non est, et nomen habet et responsum dat sonanti?
P. Biblos in silva [Ms., Bilos in silvis] interroga.---A. Vidi hospitem currentem cum domo sua; et ille tacebat, et domus sonabat.
P. Para mihi rete, et pandam tibi.---A. Quis est, quem videre non potes [qui. . . potest], nisi clausis oculis?
P. Qui stertit, tibi ostendit illum.---A. Vidi hominem octo in manu tenentem, et de octonis [subito] rapuit septem, et remanserunt sex.
P. Pueri in scholis hoc sciunt.---A. Quis est, [Col.0979B] cui, si caput abstuleris, altior surgit?
P. Vide [Ms., Vade] ad lectum tuum et ibi invenies.---A. Tres fuere; unus nusquam [Ms., nunquam] natus et semel mortuus. [Alter semel natus, [Col.0980A] nunquam mortuus]. Tertius semel natus et bis mortuus ^[a ^1Kb] .
P. Primus aequivocus terrae [Ms., meae]; secundus Deo meo; tertius homini pauperi.---A. Dic tamen primas litteras [nominum].
P. I. V. [Ms. IIII,] 12 XXX.---A. Vidi feminam volantem, rostrum habentem ferreum, et corpus ligneum et caudam pennatam, mortem portantem.
P. Socia militum.---A. Quid est miles?
P. Murus imperii, timor hostium, gloriosum servitium.---A. Quid est quod est et non est?
P. Nihil.---A. Quomodo potest esse et non est [Ms., esse]?
P. Nomine est, et re non est.---A. Quid [Ms., Quis] est tacitus nuncius?
[Col.0980B] P. Quem manu teneo.---A. Quid tenes manu?
P. Epistolam meam [Ms., tuam].---A. Lege feliciter, fili.
Propositiones ad acuendos iuvenes:PROPOSITIO DE DUOBUS PROFICISCENTIBUS. 
Duo homines ambulantes per viam, videntesque ciconias, dixerunt inter se: Quot sunt? Qui conferentes numerum dixerunt: Si essent aliae tantae; et ter [Bed., et etiam] tantae, et medietas tertii, adjectis duobus, C essent. Dicat, qui potest, quantae fuerunt, quae imprimis ab illis visae sunt?
Solutio de ciconiis. XXVIII et XVIII, et tertio sic; fiunt LXXXIIII. Et medietas tertii fiunt XIIII. Sunt in totum XCVIII. Adjectis duobus, C apparent.

XVIII. PROPOSITIO DE HOMINE ET CAPRA ET LUPO. Homo quidam debebat ultra fluvium transferre lupum, capram, et fasciculum cauli. Et non potuit aliam navem invenire, nisi quae duos tantum ex ipsis ferre valebat. Praeceptum itaque ei fuerat ut omnia haec ultra illaesa omnino transferret. Dicat, qui potest, quomodo eis illaesis transire potuit?
Simili namque tenore ducerem prius capram et dimitterem foris lupum et caulum. Tum deinde venirem, [Col.1150A] lupumque transferrem: lupoque foris misso capram navi receptam ultra reducerem; capramque foris missam caulum transveherem ultra; atque iterum remigassem, capramque assumptam ultra duxissem. Sicque faciendo facta erit remigatio salubris, absque voragine lacerationis.